Skip to content Skip to left sidebar Skip to footer

Hanes y Dref

Mae’r cofnod cynharaf o gymuned yn Abermaw yn arolwg a gomisiynwyd gan y Frenhines Elizabeth I yn 1565:

“Abermowe, being likewise a haven having no habitation, but only foure howses whereof there are owners Res ap Res; Haryy ap Eden; Thomas ap Edward and John ap Howard Goche…”

Ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael am Abermaw cyn blynyddoedd cynnar y 18fed ganrif. Ehangodd llongau arfordirol rhwng 1770 a 1820 a daeth yr Afon Mawddach yn ganolfan adeiladu llongau. Mae cofnodion yn dangos bod 138 o longau wedi”u hadeiladu ar yr afon rhwng 1770 a 1790. Roedd Meirionnydd yn dod yn un o brif ganolfannau diwydiant gwlân ac fe”i cludwyd allan o borthladd Abermaw.

Ymhelaethodd Abermaw fel tref arfordir yn ystod y blynyddoedd hyn gyda”r datblygiad cynnar yn canolbwyntio ar yr harbwr ac ar “y graig”. Daw bythynnod Ruskin yn 1875. Adeiladwyd Tŷ Gwyn y Bermo, ar y cei, rhwng 1460 a 1485. Adeiladwyd Tŷ Crwn (y tŷ crwn) yn 1834 fel carchar y dref hefo waliau yn 2 troedfedd o drwch.

 

Adeiladwyd Rheilffordd y Cambrian a”r Draphont ym 1867 ac fe gyhoeddodd gyfnod newydd i”r Bermo fel cyrchfan glan môr. Tyfodd poblogrwydd Abermaw gan fod yr ardal yn mwynhau hinsawdd gymharol ysgafn ac yn cael ei amgylchynu gan olygfeydd syfrdanol deheuol Eryri.